Wat is het eigen risico bij de zorgverzekering?
Het eigen risico is een verplichte bijdrage aan zorg uit de basisverzekering die iedereen vanaf 18 jaar in Nederland betaalt. De overheid heeft het eigen risico ingevoerd om de zorgpremie betaalbaar te houden en mensen bewuster te maken van de kosten van zorg.
In het kort:
- Het eigen risico is wettelijk verplicht voor iedereen vanaf 18 jaar.
- In 2026 bedraagt het verplichte eigen risico € 385 per jaar.
- Je betaalt eigen risico voor bepaalde zorg uit het basispakket, dus niet voor alle zorg.
Hoe werkt het eigen risico bij een zorgverzekering in 2026?
Ieder kalenderjaar betaal je eerst zelf voor zorg uit de basisverzekering die onder het eigen risico valt. Heb je het eigen risico opgebruikt, dan pas neemt de zorgverzekeraar de kosten voor je over.
Zo werkt het eigen risico in de praktijk:
- Je start elk jaar opnieuw op € 0: op 1 januari begint de teller weer opnieuw.
- Niet alle zorg telt mee: ziekenhuiszorg, veel medicijnen en (bloed)onderzoeken wél, op spreekuur bij de huisarts niet.
- Je betaalt tot je eigen risico op is: elke rekening die meetelt wordt hiermee verrekend.
- Is je eigen risico verbruikt? Dan vergoedt de verzekeraar daarna de zorg uit het basispakket.
- Gebruik je weinig zorg? Dan betaal je alleen voor gemaakte zorgkosten, het niet-gebruikte eigen risico vervalt.
Dit geldt ook voor het vrijwillig eigen risico.
Voorbeeld:
Je hebt nog € 385 verplicht eigen risico openstaan. Je laat vervolgens bloedprikken bij de huisarts en maakt daarmee voor € 200 zorgkosten die onder het eigen risico vallen. Na deze behandeling is nog € 185,- van het eigen risico over.
Goed om te weten:
- Sommige zorg, zoals medicijnen, valt onder een wettelijke eigen bijdrage. Die betaal je ook als je eigen risico al op is.
- Je betaalt géén eigen risico voor aanvullende zorg buiten de basisverzekering, zoals een tandartsverzekering of fysiotherapie dekking.
- Omdat declaraties bijna altijd later binnenkomen, kun je achteraf nog rekeningen krijgen.
Alice van den Berg
Verzekeringen
expert
Deze zorg valt onder het eigen risico in 2026
De volgende zorg uit de basisverzekering valt in 2026 onder het eigen risico. Maak je hier gebruik van, dan betaal je deze kosten eerst zelf tot je eigen risico is verbruikt.
| Type zorg | Toelichting |
|---|---|
| Bekkenfysiotherapie | Bij incontinentie tot 9e behandeling |
| Bloedonderzoek | Bloed prikken via huisarts of medisch specialist |
| Dieetadvies | Max. 3 behandeluren per kalenderjaar |
| Ergotherapie | Max. 10 behandeluren per kalenderjaar |
| Fysiotherapie vanaf 18 jaar | Vanaf de 21e behandeling van chronische aandoeningen |
| Geestelijke gezondheidszorg (GGZ) |
|
| Gehandicaptenzorg | Zorg voor hen die niet goed horen, zien of een taalontwikkelingsstoornis hebben |
| Hulpmiddelen | Voor behandeling, verpleging, revalidatie of specifieke beperking |
| Logopedie | Behandeling moet geneeskundig doel hebben |
| Medicijnen | De meeste medicijnen |
| Medisch specialist | Bezoek aan medisch specialist |
| Oefentherapie COPD | Zonder max. aantal behandelingen |
| Oefentherapie etalagebenen | Tot en met de 37e behandeling |
| Oefentherapie knie en heup | Voor knie-en heupgewricht t/m 12e behandelingen bij atrose |
| Oefentherapie reuma | Bij ernstige reumatoïde artritis |
| Oefentherapie SpA | Bij axiale spondyloartritis |
| Ouderen geneeskunde | Behandeling door een arts voor ouderen geneeskunde |
| Ouderen revalidatiezorg | Revalidatiezorg voor ouderen |
| Stoppen met roken | Tot 3 programma deelnames per jaar |
| Verstandelijk gehandicaptenzorg | Behandeling door een arts |
| Ziekenhuis | Opname, operaties en spoedeisende hulp |
| Ziekenvervoer ambulance | Ambulancevervoer |
| Ziekenvervoer anders | Met eigen auto of OV |
| Ziekenvervoer meerdaags | Logeervergoeding bij meerdaagse behandeling |
Deze zorg valt niet onder het eigen risico in 2026:
- Een bezoek aan de huisarts of huisartsenenpost (of praktijkondersteuner)
- Verloskundige- en kraamzorg (er geldt wel een eigen bijdrage)
- Hulpmiddelen in bruikleen
- Gratis bevolkingsonderzoek
- Wijkverpleging
- Ketenzorg bij sommige chronische aandoeningen
- Zorg tot 18 jaar
- Zorg via de Wlz of Wmo (landurige zorg)
- Aanvullend verzekerde zorg (zoals tandzorg)
Wat is het vrijwillig eigen risico?
Het vrijwillig eigen risico is een extra bedrag dat je bovenop het verplichte eigen risico kiest. In ruil daarvoor krijg je korting op je zorgpremie. Eerst betaal je het verplichte eigen risico. Pas daarna betaal je (als dat nodig is) het vrijwillige eigen risico.
In het kort:
- Je kunt het eigen risico vrijwillig verhogen met maximaal € 500, tot een totaal van € 885.
- Je kunt per stap met steeds een bedrag van € 100 ophogen.
- Dit vrijwillig eigen risico zet je vast voor 1 jaar.
- In ruil hiervoor krijg je premiekorting, oplopend tot € 282 per jaar (afhankelijk van de verzekeraar en polis).
- Hoe hoger het bedrag, des te meer je eerst zelf meebetaalt aan zorg die onder het eigen risico valt.
Deze maximale premiekorting geven zorgverzekeraars op de basisverzekering in 2026:
Hoeveel korting je ontvang, verschilt per verzekeraar. Het verschil loopt op tot € 282 per jaar in 2026. Dit zijn maximale kortingen bij een vrijwillig eigen risico van € 885 op een naturapolis.
| Verzekeraar | Premiekorting p/j |
|---|---|
| Aevitae | Tot € 282 |
| a.s.r. | Tot € 150 |
| CZ Direct | Tot € 150 |
| De Christelijke | Tot € 180 |
| De Friesland | Tot € 144 |
| FBTO | Tot € 120 |
| Ik kies zelf a.s.r. | Tot € 150 |
| Interpolis | Tot € 150 |
| Just | Tot € 270 |
| Menzis | Tot € 210 |
| Nationale Nederlanden | Tot € 60 |
| ONVZ | Tot € 240 |
| Salland | Tot € 264 |
| UnitedConsumers (VGZ) | Tot € 264 |
| Univé | Tot € 264 |
| Zekur | Tot € 150 |
| ZieZo (Zilveren Kruis) | Tot € 150 |
| Zilveren Kruis | Tot € 180 |
| Zorg en Zekerheid | Tot € 252 |
Laatste prijscheck: 23 december 2025.
Voor- en nadelen vrijwillig eigen risico ophogen
Voordelen:
- Je krijgt premiekorting op de basisverzekering oplopend tot € 282 per jaar.
Nadelen:
- Je loopt meer financieel risico bij (onverhoopt) hoge zorgkosten.
- De premiekorting weegt niet altijd op tegen de kosten als je veel zorg nodig hebt.
- Minder geschikt bij kwetsbare of wisselende gezondheid.
Rekenvoorbeeld vrijwillig eigen risico in de praktijk
Stel je situatie is als volgt:
- Verplicht eigen risico: € 385
- Vrijwillig eigen risico: € 200
- Totaal eigen risico: € 585
- Premiekorting: € 80 per jaar
Je maakt eerst € 200 zorgkosten voor een bloedonderzoek. Dit gaat volledig van het verplichte eigen risico af. Later maak je nog eens € 350 zorgkosten voor een vervolgonderzoek bij een specialist. Hiervan wordt het resterende verplichte eigen risico van € 185 verbruikt. De overige € 165 gaat van het vrijwillige eigen risico af.
Daarna blijft er nog € 35 vrijwillig eigen risico over. Pas als ook dat bedrag is verbruikt, vergoedt de verzekeraar alles.
Conclusie
Je gebruikt in deze situatie een deel van je vrijwillige eigen risico, maar niet alles. In dit geval weegt de premiekorting van € 80 op tegen het extra risico.
Eigen risico verhogen: slim of niet?
De enige reden waarom je het eigen risico zou willen ophogen is omdat dit je een (flinke) korting oplevert op de maandpremie.
Toch is het niet voor iedereen verstandig om het vrijwillig eigen risico op te hogen, ook al kun je dit financieel aan en ben je relatief gezond.
Of een vrijwillig eigen risico voor jou verstandig is, hangt af van twee dingen:
- Hoeveel zorgkosten je daadwerkelijk maakt.
- Hoeveel premie je daarmee bespaart.
Ophogen loont alleen als je weinig zorgkosten maakt én de premiekorting groter is dan het extra risico. Omdat je vooraf niet precies weet hoeveel zorg je nodig hebt, blijft dit altijd een afweging.
Randvoorwaarden:
- Zorg dat je voldoende (spaar)buffer achter de hand hebt als je het vrijwillig eigen risico ophoogt.
- Wanneer je (planbare) hogere zorgkosten maakt, is het voordeel van je premiekorting soms snel verdwenen.
Wanneer het vrijwillig eigen risico ophogen aantrekkelijk kan zijn:
- Je verkeert in een goede en stabiele gezondheid
- Je hebt voldoende financiële buffer om extra eigen risico op te vangen
Wanneer het vrijwillig eigen risico ophogen niet verstandig is:
- Je hebt een kwetsbare gezondheid en slikt bijv. permanent dure medicatie
- Je verwacht het komende kalenderjaar veel planbare zorg nodig te hebben
- Je hebt onvoldoende financiële buffer om extra eigen risico op te vangen
Om je te helpen een betere afweging te maken om het in jouw situatie slim is om het vrijwillig eigen risico op te hogen volgt een rekenvoorbeeld.
Voorbeeld 1: Mark van 34 jaar is gezond en verwacht weinig zorg nodig te hebben
- Hij gaat soms naar de huisarts, maar gebruikt al jaren geen andere zorg
- Hij verhoogt zijn vrijwillig eigen risico met € 500,- naar € 885,-
- Op een zeker moment komt Mark onverhoopt lelijk ten val op de trap en moet voor röntgenfoto's naar het ziekenhuis
- Hij maakt zorgkosten die onder het eigen risico vallen, in totaal € 450,-
- De rest van het jaar maakt hij geen zorgkosten meer
| Zorgkosten | Zonder verhoging | Met verhoging |
|---|---|---|
| Zorgpremie p/j | € 1708,80 | € 1504,80 |
| Premiekorting | - | -€ 204 |
| Eigen risico | € 385 | € 450 |
| Totale kosten p/j | € 2093,80 | € 1954,80 |
Conclusie: Mark heeft een deel van zijn eigen risico moeten verbruiken (€ 450) en is iets goedkoper uit dan wanneer hij niet zijn vrijwillig eigen risico had verhoogd. Maar had Mark meer zorgkosten gemaakt dat jaar en zijn volledige eigen risico van € 885 verbruikt, dan was hij niét voordeliger uit geweest, maar € 296 duurder.
Voorbeeld 2: Geertje van 63 heeft vaak medische zorg nodig
- Ze moet jaarlijks meermaals naar de huisarts en het ziekenhuis voor controle
- Ze slikt permanent medicatie op voorschrift van haar behandelend arts
- Toch besluit ze haar eigen risico maximaal te verhogen
| Zorgkosten | Zonder verhoging | Met verhoging |
|---|---|---|
| Zorgpremie p/j | € 1815 | € 1605 |
| Premiekorting | - | -€ 210 |
| Eigen risico | € 385 | € 885 |
| Totale kosten p/j | € 2200 | € 2490 |
Conclusie: Geertje is € 290 duurder uit door haar vrijwillig eigen risico op te hogen. Ze heeft haar eigen risico volledig verbruikt, wat niet opweegt tegen de premiekorting die ze kreeg voor het ophogen van haar eigen risico.
Ontwikkeling hoogte eigen risico
Sinds de invoering van het eigen risico in 2008, is de hoogte ervan met 156% gestegen tot en met 2026, en dus meer dan verdubbeld. Wel is de hoogte van het eigen risico al 10 jaar gelijk gebleven op € 385 per jaar.
Verwachting eigen risico 2027
Het is nog onduidelijk wat er in 2027 met het eigen risico gebeurt. Het kan gelijk blijven op € 385, maar ook worden verlaagd. Het vorige kabinet-Schoof wilde het eigen risico namelijk halveren naar € 165 en diende hiervoor een wetsvoorstel in.
Dat wetsvoorstel ter verlaging van het eigen risico ligt op dit moment bij de Raad van State voor advies. Zolang er geen nieuw kabinet is, staat de behandeling door de Tweede Kamer stil.
Of het voorstel er uiteindelijk komt in een nieuw kabinet, is onzeker. Een belangrijke reden is dat een lager eigen risico vrijwel zeker leidt tot een hogere zorgpremie (naar schatting € 199 extra per jaar). Voor de premiestijging lijkt op dit moment geen politieke meerderheid te zijn.
Veelgestelde vragen
Ja, je kunt het eigen risico op de zorgverzekering op 2 manieren gespreid betalen.
1. Gespreid vooruit betalen: Verwacht je in het nieuwe jaar hoge zorgkosten te maken en kun je geen € 385 in één keer missen? Dan kun je bij veel verzekeraars in 10 maanden van € 38,50 per maand het verplichte eigen risico vooruit betalen. Om hiervan gebruik te maken, dien je je aan te melden via je zorgverzekeraar (vóór februari).
2. Gespreid achteraf betalen: Betaal je het eigen risico achteraf liever in termijnen? Dan kun je bij veel verzekeraars een betalingsregeling aanvragen.
Niet elke zorgverzekeraar biedt beide opties aan, controleer dit dus goed.
Kun je eigen risico op je zorgverzekering terugkrijgen?
In principe krijg je geen eigen risico terug, omdat je alleen betaalt voor zorg die je echt gebruikt. Alleen als je het eigen risico vooruit betaalt in termijnen en weinig of geen zorgkosten maakt, krijg je het te veel betaalde bedrag terug.
Is een zorgverzekering zonder eigen risico mogelijk?
Nee, een zorgverzekering zonder eigen risico is helaas niet mogelijk. Iedereen vanaf 18 jaar en ouder betaalt altijd minimaal de verplichte € 385.
Kun je het eigen risico tussendoor aanpassen?
Nee, je kunt het eigen risico op je zorgverzekering niet tussentijds aanpassen. Wil je een vrijwillig eigen risico, dan kies je dit tijdens de overstapperiode vanaf half november tot en met eind december.
Bij enkele verzekeraars is het mogelijk om maximaal één keer per jaar je zorgpolis te wijzigen in bijzondere omstandigheden, zoals de geboorte van een kind of als je zwanger raakt. Maar dit geldt niet voor het aanpassen van het vrijwillig eigen risico.
Hoe werkt het eigen risico bij Diagnose Behandel Combinatie (DBC)
Een DBC is het traject dat een ziekenhuis of medisch specialist gebruikt om jouw zorg te registreren en te declareren. Een DBC loopt tot 120 dagen, waarna een vervolg DBC kan worden gestart.
Bij een DBC geldt het eigen risico voor het jaar waarin de behandeling start, niet voor het moment waarop je de rekening ontvangt. Duurt een behandeltraject lang, dan wordt het opgesplitst in meerdere DBC’s die over verschillende jaren kunnen lopen.
Ook al voelt dit voor jou als één doorlopende behandeling, voor de zorgverzekeraar zijn het aparte DBC’s waarbij je meerdere keren eigen risico in rekening kan worden gebracht.
Bronnen:
- Rijksoverheid: deze basiszorg valt onder het eigen risico
- Rijksoverheid: wanneer eigen risico betalen
- Zorginstituut Nederland: hoe eigen risico betalen